Bokeh: Οδηγός για Φωτογράφους

Τι είναι το Bokeh;

Ο όρος bokeh περιγράφει την αισθητική ποιότητα της θόλωσης στο φόντο (ή και στο μπροστινό μέρος) μιας φωτογραφίας όταν χρησιμοποιούμε μικρό βάθος πεδίου. Δηλαδή, το bokeh δεν είναι απλώς «το θόλωμα» — είναι το πώς φαίνεται το θόλωμα: πόσο ομαλό, πόσο μαλακό, πόσο «κρεμώδες» ή πόσο ελκυστικό στο μάτι. 

Σε μια τυπική σκηνή bokeh, το θέμα είναι κρατημένο καθαρό στο προσκήνιο, ενώ το φόντο αποδίδεται με απαλή θόλωση, και τα σημεία φωτός μετατρέπονται σε όμορφα, απαλά φωτεινά σφαιρικά σχήματα (light orbs). 

---

Προέλευση του όρου «Bokeh»

Η λέξη bokeh προέρχεται από την ιαπωνική λέξη ボケ (boke), που σημαίνει «θαμπάδα» ή «θόλωση» στα ιαπωνικά. 

Στην αγγλική φωτογραφική ορολογία έγινε δημοφιλής περίπου το 1997, με τον Mike Johnston να εισάγει το γράμμα “h” στο τέλος της λέξης (από boke → bokeh) για να καθοδηγήσει τους Αγγλόφωνους στην πιο «σωστή» προφορά. 

---

Πώς προφέρεται «Bokeh»

Η πιο αποδεκτή προφορά είναι «boh-keh» (με το “o” όπως στο “bone” και “keh” όπως το “ke” του “Kenneth”), με ίση έμφαση στους δύο συλλαβές. 

Παρ’ όλα αυτά, πολλοί το λένε λανθασμένα ως bo-kay ή bo-kuh. Αλλά αν κρατήσεις το «boh-keh», θα είσαι σε ασφαλή άκρη. 

---

Πότε εμφανίζεται το Bokeh σε φωτογραφία

Για να έχεις καλό bokeh, απαιτείται:

• Μικρό βάθος πεδίου (shallow depth of field) — ώστε μόνο το θέμα να είναι σε εστίαση και το υπόλοιπο να είναι εκτός εστίασης. 
• Ανοικτό διάφραγμα (μεγάλο άνοιγμα, μικρός αριθμός f/) — π.χ. f/1.4, f/1.8, f/2.8 — που επιτρέπει έντονη θόλωση. 
• Κατάλληλες αποστάσεις — να είσαι κοντά στο θέμα και το φόντο να βρίσκεται αρκετά μακριά από το θέμα ώστε να θαμπώνει υπέρμετρα. 
• Φακοί κατάλληλοι για bokeh — φακοί με στρογγυλά λεπίδια διαφράγματος, υψηλή οπτική ποιότητα και «καλή σχεδίαση» για θόλωση. 

Ο συνδυασμός αυτών των παραγόντων καθορίζει πόσο όμορφο θα είναι το bokeh στην τελική σου φωτογραφία.

---

Οδηγός Βήμα προς Βήμα για να Δημιουργήσεις Bokeh

Ακολουθεί ένας πρακτικός οδηγός — από τη σκηνή στην τελική εικόνα:

• Επίλεξε τον κατάλληλο φακό

 Ένας φακός “fast” (με δυνατότητα πολύ χαμηλού f/stop) είναι ευεργετικός — ιδανικά f/2.8 ή μικρότερο. Επίσης, φακοί με περισσότερο αριθμό λεπίδων στο διάφραγμα δημιουργούν πιο στρογγυλό και ομαλό bokeh. 

• Ρύθμισε το διάφραγμα στο πιο ανοιχτό

Όσο πιο μικρός είναι ο αριθμός f (π.χ. f/1.4 ή f/1.8), τόσο περισσότερο θα θολώσει το φόντο. 
Προσοχή: με πολύ ανοιχτό διάφραγμα, το βάθος πεδίου είναι εξαιρετικά μικρό — οπότε πρέπει να εστιάσεις προσεκτικά για να μην χάσεις λεπτομέρειες στο θέμα. 

• Τοποθέτηση / Διατάξεις αποστάσεων

Φέρε το θέμα όσο πιο κοντά γίνεται στην κάμερα (μέσα στα επιτρεπτά όρια του φακού).

Απόφυγε να έχεις το φόντο πολύ κοντά πίσω από το θέμα — μεγαλύτερη απόσταση φόντου 👉 πιο ομαλό bokeh. 

Ο φακός με μεγαλύτερο εστιακό μήκος (“telephoto”) ενισχύει το bokeh, καθώς "συμπιέζει" το φόντο. 

• Δημιούργησε σημεία φωτός στο φόντο

Όμορφα bokeh δημιουργούνται όταν στο φόντο υπάρχουν μικρές πηγές φωτός — λαμπάκια, φώτα πόλης, ανακλάσεις. Αυτές οι πηγές γίνονται χαρακτηριστικές σκούρες/φωτεινές «μπούκλες».
Όσο πιο φωτεινές και απομακρυσμένες οι πηγές φωτός, τόσο πιο κομψό γίνεται το bokeh.

• Αυτόματη ή χειροκίνητη εστίαση;

Για καλύτερο έλεγχο, σε πολλές περιπτώσεις είναι προτιμότερο να περάσεις σε χειροκίνητη εστίαση και να ρυθμίσεις ακριβώς ποιο σημείο του θέματος θα εστιάσεις. 

• Λήψη και έλεγχος

Βγάλε δοκιμαστικές λήψεις. Έλεγξε στο οθόνη ή στο viewfinder ότι το θέμα είναι ευκρινές και ότι το bokeh έχει ωραία μορφή (όχι σκληρά άκρα).
Αν χρειάζεται, κάνε μικρορυθμίσεις στο διάφραγμα ή την απόσταση.

---

Τι Να Αποφεύγεις Όταν Δημιουργείς Bokeh

• Υπερβολικό θόλωμα — όταν σχεδόν όλη η εικόνα θολώνει, το θέμα χάνει τον χαρακτήρα του.
• Βρώμικος φακός ή αισθητήρας — σκόνη γίνεται ορατή σε ομαλές περιοχές.
• Θόρυβος / υψηλό ISO — σε σκοτεινές συνθήκες, ο θόρυβος φαίνεται περισσότερο στο φόντο.
• Κακή επιλογή φόντου — μονοτονίες ή τοίχοι χωρίς φωτεινές πηγές δεν λειτουργούν καλά για bokeh.

---

Bokeh με Προσομοίωση & Εφέ

Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορείς να δημιουργήσεις ή ενισχύσεις bokeh με ψηφιακά εργαλεία:

• Λειτουργίες θολώματος (blur) σε επεξεργασία : Photoshop, Lightroom, φίλτρα “lens blur” μπορούν να προσθέσουν ή να ενισχύσουν bokeh.
• Bokeh με σχήματα : Μπορείς να κατασκευάσεις ένα “καπάκι” μπροστά στον φακό με κομμένα σχήματα (π.χ. καρδούλες, αστέρια) ώστε οι σημειακές πηγές φωτός στο φόντο να σχηματίζουν το επιθυμητό σχήμα. 
• Photographic effect με smartphone : Πολλά smartphones χρησιμοποιούν επεξεργασία (software) ή πολλαπλούς φακούς για να δημιουργούν θόλωση / bokeh αυτόματα. 

---

Προχωρημένες Τεχνικές & Παραλλαγές

• Μέθοδος Brenizer (Bokehrama) 

Η τεχνική αυτή συνδυάζει πολλαπλές λήψεις (panorama) με μικρό βάθος πεδίου ώστε να δώσει ένα ευρύ πεδίο θέασης αλλά με επιλεγμένο bokeh. 

• Φακοί με ειδικό σχεδιασμό (STF / Apodization) 

Ορισμένοι φακοί διαθέτουν ειδικά φίλτρα Apodization που δημιουργούν πιο ομαλό bokeh χωρίς σκληρά άκρα (π.χ. Minolta/Sony STF). 

---

Συμβουλές για  Φωτογράφους

• Στις ελληνικές πόλεις τη νύχτα (π.χ. Αθήνα, Θεσσαλονίκη), τα φώτα δρόμων, βιτρίνες και αυτοκίνητα προσφέρουν ιδανικό υλικό για bokeh.
• Στα νησιά και παραθαλάσσια μέρη, οι αντανακλάσεις σε τρίμματα νερού ή φωτισμός στην ακτογραμμή δουλεύουν υπέροχα.
• Για πορτρέτα σε καφετέριες ή στενά σοκάκια, το bokeh βοηθά να ξεχωρίσει το πρόσωπο από το φορτωμένο φόντο.
• Σε ηλιόλουστες ημέρες, με πολύ ισχυρό φως, μπορεί να χρειαστεί να χρησιμοποιήσεις φίλτρο ND ή να φωτογραφίσεις πριν την κορύφωση της ηλιοφάνειας, για να ανοίξεις περισσότερο διάφραγμα.

Πλησίασε το θέμα! 

Dont forget Art connecting Earth Photopicma Team

Βάθος Πεδίου: Το Μυστικό της Δημιουργικής Εστίασης στη Φωτογραφία

Όταν ο Ansel Adams παρουσίασε για πρώτη φορά τις εμβληματικές του φωτογραφίες από το Yosemite, προκάλεσε δέος στο κοινό με την απόλυτη ευκρίνεια και λεπτομέρεια των εικόνων του. Προς έκπληξη όλων, τα μακρινά βουνά ήταν εξίσου καθαρά με τα δέντρα του προσκηνίου.
Τη δεκαετία του 1930, ο Adams έκανε κάτι απλό αλλά επαναστατικό για την εποχή: χρησιμοποίησε μεγάλο βάθος πεδίου.

Σήμερα, η ευκρίνεια στη φωτογραφία θεωρείται δεδομένη. Ωστόσο, οι σύγχρονες καλλιτεχνικές τάσεις συχνά πειραματίζονται με το σκόπιμο “ξεεστίασμα” (out of focus), δημιουργώντας ατμόσφαιρα, συναίσθημα και βάθος μέσα από το bokeh — τις περιοχές απαλής ασάφειας.
Ακόμη κι αν η κάμερα του smartphone σου δεν επιτρέπει μικρό βάθος πεδίου, πολλές εφαρμογές προσομοιώνουν πλέον αυτό το αποτέλεσμα με εντυπωσιακή πιστότητα.

Είτε είσαι επαγγελματίας φωτογράφος, είτε αρχάριος λάτρης της εικόνας, η κατανόηση και ο έλεγχος του βάθους πεδίου είναι θεμελιώδης για να εξελίξεις τη δημιουργικότητά σου. Μέσα σε ένα κλάσμα του δευτερολέπτου, μπορείς να μεταμορφώσεις τη φωτογραφία σου — από ονειρική και καλλιτεχνική, σε ρεαλιστική και τεχνικά άψογη.

🔍 Τι είναι το Βάθος Πεδίου;

Το βάθος πεδίου (Depth of Field – DOF) αναφέρεται στο εύρος της εικόνας που εμφανίζεται καθαρό και ευκρινές.

• Μικρό βάθος πεδίου: μόνο ένα τμήμα του κάδρου είναι εστιασμένο, ενώ το υπόλοιπο “φλουτάρει”.
• Μεγάλο βάθος πεδίου: τα περισσότερα σημεία της εικόνας, από το προσκήνιο έως το φόντο, παραμένουν καθαρά.

---

🎯 Γιατί να Κατανοήσεις το Βάθος Πεδίου;

Το βάθος πεδίου είναι ένα από τα πιο δημιουργικά εργαλεία ενός φωτογράφου.

• Με μικρό βάθος πεδίου, μπορείς να τραβήξεις την προσοχή του θεατή στο θέμα σου, απομονώνοντάς το από το περιβάλλον.
• Με μεγάλο βάθος πεδίου, μπορείς να αποτυπώσεις κάθε λεπτομέρεια ενός τοπίου, από τα βότσαλα στο προσκήνιο έως τα σύννεφα στον ορίζοντα.

Η μαεστρία στη χρήση του βάθους πεδίου προϋποθέτει καλή γνώση του διαφράγματος, αλλά και της σχέσης του με την απόσταση και το εστιακό μήκος του φακού.

---

⚙️ Διάφραγμα και Βάθος Πεδίου

Το διάφραγμα (aperture) καθορίζει πόσο φως περνάει στον αισθητήρα της κάμερας — και επηρεάζει άμεσα το βάθος πεδίου.

• Μεγάλο άνοιγμα (μικρός αριθμός f, π.χ. f/1.8 ή f/2.8): μικρό βάθος πεδίου, έντονο bokeh, εστίαση μόνο στο θέμα.
• Μικρό άνοιγμα (μεγάλος αριθμός f, π.χ. f/11 ή f/22): μεγάλο βάθος πεδίου, καθαρότητα σε όλο το κάδρο.

💡 Παράδειγμα:
Σε f/1.4 μπορεί να είναι ευκρινή μόνο τα μάτια ενός μοντέλου, ενώ η μύτη και τα αυτιά να “χάνονται” απαλά στο φόντο.
Αντίθετα, με f/16, το ίδιο πορτρέτο θα δείχνει καθαρό από άκρη σε άκρη.

---

📏 Απόσταση και Βάθος Πεδίου

Όσο πιο κοντά βρίσκεσαι στο θέμα σου, τόσο μικρότερο είναι το βάθος πεδίου.
Αντίστροφα, όσο μεγαλύτερη η απόσταση, τόσο μεγαλύτερη η περιοχή που θα είναι ευκρινής.
Αυτό σημαίνει ότι μπορείς να ελέγξεις το βάθος πεδίου χωρίς να αλλάξεις το διάφραγμα, απλώς μετακινώντας τη θέση σου.

---

🔭 Εστιακό Μήκος και Βάθος Πεδίου

Το εστιακό μήκος (focal length) του φακού επηρεάζει επίσης το βάθος πεδίου.

• Οι τηλεφακοί (70mm–300mm) προσφέρουν μικρό βάθος πεδίου, ιδανικό για πορτρέτα.
• Οι ευρυγώνιοι φακοί (8mm–24mm) δίνουν μεγάλο βάθος πεδίου, ιδανικό για τοπία.

Ο φακός 50mm, γνωστός και ως “nifty fifty”, θεωρείται πιο κοντά στην ανθρώπινη όραση και αποτελεί εξαιρετικό εργαλείο για να μάθεις να ελέγχεις το DOF σου με φυσικό τρόπο.

---

⚖️ Εξισορρόπηση Έκθεσης και DOF

Αν αλλάξεις το διάφραγμα για να ρυθμίσεις το βάθος πεδίου, θα επηρεάσεις και την έκθεση.
Για να αντισταθμίσεις την αλλαγή φωτεινότητας, μπορεί να χρειαστείς προσαρμογές στην ταχύτητα κλείστρου ή στο ISO.
Αυτές οι μεταβολές μπορούν να προσθέσουν θόρυβο (grain) ή θόλωση (blur) — άρα χρειάζεται ισορροπία και πειραματισμός.

🌸 Πότε να Επιλέξεις Μικρό Βάθος Πεδίου

Ιδανικό για:

• Πορτρέτα – εστίαση στο πρόσωπο, απαλή απόσπαση του φόντου.
• Μακροφωτογραφία – απομόνωση μικρών θεμάτων.
• Δημιουργική φωτογραφία – καλλιτεχνικά “ονειρικά” κάδρα.

🏞️ Πότε να Επιλέξεις Μεγάλο Βάθος Πεδίου

Ιδανικό για:

• Τοπία (landscapes) – καθαρότητα από το πρώτο έως το τελευταίο επίπεδο.
• Αρχιτεκτονική φωτογραφία – όταν όλα τα στοιχεία του κάδρου είναι εξίσου σημαντικά.
• Ομαδικές φωτογραφίες – για ομοιόμορφη εστίαση σε όλους.

💬 Τελικές Σκέψεις

Με τον καιρό, θα μάθεις να διαβάζεις τη σκηνή πριν καν σηκώσεις την κάμερα, γνωρίζοντας διαισθητικά ποιο βάθος πεδίου θα αποδώσει το αποτέλεσμα που επιθυμείς.
Ξεκίνα με πειραματισμό στο διάφραγμα, και στη συνέχεια εξερεύνησε την επίδραση της απόστασης και του φακού.

Ναι, μπορείς να εστιάσεις “τα πάντα” — τουλάχιστον θεωρητικά. Με ένα μικρό εστιακό μήκος, μεγάλο f/stop και τη σωστή απόσταση, όλα στο κάδρο σου μπορούν να είναι ευκρινή.

Το βάθος πεδίου είναι ένα από τα πιο δυναμικά εργαλεία στη φωτογραφία — και, ευτυχώς, ένα από τα πιο εύκολα να κατακτηθεί με εξάσκηση.

📷 Πειραματίσου. Δημιούργησε. Ανακάλυψε τη δική σου “υπογραφή” στο βάθος της εικόνας.

Η Φωτεινότητα του Ειδώλου και το Βάθος Πεδίου

Η φωτεινότητα ενός ειδώλου εξαρτάται από δύο βασικούς παράγοντες:

1. Τη διάμετρο της φωτεινής δέσμης, δηλαδή το διάφραγμα που επιτρέπει στο φως να εισέλθει στον φακό.

2. Την εστιακή απόσταση, δηλαδή την απόσταση ανάμεσα στο οπτικό κέντρο του φακού και την επιφάνεια του φιλμ ή του αισθητήρα της ψηφιακής φωτογραφικής μηχανής.

---

Το Διάφραγμα του Φακού

Κάθε φακός διαθέτει ενσωματωμένο ένα μηχανισμό διαφράγματος, που έχει τη μορφή ρυθμιζόμενης οπής.
Μέσω αυτής της οπής, ο φωτογράφος μπορεί να ελέγξει την ποσότητα φωτός που περνά μέσα από τον φακό, ανοίγοντάς την ή κλείνοντάς την ανάλογα με τις συνθήκες φωτισμού και το καλλιτεχνικό αποτέλεσμα που επιθυμεί.

Όσο μεγαλύτερη είναι η διάμετρος του διαφράγματος, τόσο περισσότερο φως εισέρχεται στον φακό — και άρα, το είδωλο είναι πιο φωτεινό.
Αντίθετα, όσο μικρότερη είναι η διάμετρος, τόσο λιγότερο φως φτάνει στον αισθητήρα, με αποτέλεσμα πιο σκοτεινή εικόνα.

---

Ο Συμβολισμός του Διαφράγματος με τον Αριθμό f

Το διάφραγμα εκφράζεται με τον λεγόμενο αριθμό f (f-number), που σημειώνεται ως f/1.4, f/2.8, f/4, f/8 κ.ο.κ.
Ο αριθμός αυτός προκύπτει από τον λόγο της εστιακής απόστασης προς τη διάμετρο του διαφράγματος.

Η κλίμακα των αριθμών f έχει ως εξής:

f/1 – f/1.4 – f/2 – f/2.8 – f/4 – f/5.6 – f/8 – f/11 – f/16 – f/22 – f/32

Κάθε τιμή στην παραπάνω κλίμακα αντιπροσωπεύει το μισό ή το διπλάσιο της ποσότητας φωτός σε σχέση με την προηγούμενη ή την επόμενη.
Συνεπώς, όσο μεγαλώνει ο αριθμός f, τόσο μικραίνει η διάμετρος της φωτεινής δέσμης που δέχεται ο φακός.

(Βλ. σχετικό σχήμα για την απεικόνιση των f-stop και του τρόπου που επηρεάζουν τη φωτεινότητα.)

 

Η Εστίαση και το Βάθος Πεδίου

Πριν τραβήξουμε μια φωτογραφία, είναι απαραίτητο να εστιάσουμε στο θέμα μας.
Κάθε φακός μπορεί να αποδώσει απόλυτα καθαρά (νετ) μόνο ένα επίπεδο στο χώρο — όλα τα άλλα σημεία, μπροστά ή πίσω από αυτό, αποτυπώνονται με διαφορετικό βαθμό ευκρίνειας.

Η απόσταση ανάμεσα στα πλησιέστερα και στα μακρινότερα σημεία που αποτυπώνονται καθαρά σε μια λήψη ονομάζεται βάθος πεδίου (Depth of Field – DOF).

• Μεγάλο βάθος πεδίου σημαίνει ότι σχεδόν ολόκληρη η φωτογραφία είναι καθαρή και ευκρινής.

• Μικρό βάθος πεδίου σημαίνει ότι μόνο το θέμα είναι καθαρό, ενώ το φόντο και το προσκήνιο είναι θολά (φλου).

Παράδειγμα για την Κατανόηση του Βάθους Πεδίου

Ας δούμε πώς το διάφραγμα επηρεάζει το βάθος πεδίου με ένα πρακτικό παράδειγμα:

Έστω ότι εστιάζουμε σε ένα θέμα που βρίσκεται σε απόσταση 3 μέτρων από τη μηχανή:

• Με διάφραγμα f/2 (μεγάλο άνοιγμα), το βάθος πεδίου είναι μικρό, καλύπτοντας περιοχή από 2,7 m έως 3,5 m.

• Με διάφραγμα f/5.6, το βάθος πεδίου μεγαλώνει, εκτεινόμενο από 2,4 m έως 4 m.

• Με διάφραγμα f/16, το βάθος πεδίου γίνεται πολύ μεγαλύτερο, καλύπτοντας απόσταση από 1,8 m έως 6,1 m.

Το ίδιο θέμα, φωτογραφημένο με διαφορετικά διαφράγματα, θα αποδώσει εντελώς διαφορετικό οπτικό αποτέλεσμα:
με f/2 το φόντο θα είναι έντονα θολό, ενώ με f/16 όλα τα στοιχεία της σκηνής θα φαίνονται καθαρά.

(Βλ. σχήμα για την οπτική απεικόνιση του βάθους πεδίου με διαφορετικά διαφράγματα.)

📘 Πηγή παραδειγμάτων:

John Hedgecoe, “Βιβλίο του Φωτογράφου” (Μωρεσόπουλος / Φωτογραφία)