Η φωτεινότητα ενός ειδώλου εξαρτάται από δύο βασικούς παράγοντες:
-
Τη διάμετρο της φωτεινής δέσμης, δηλαδή το διάφραγμα που επιτρέπει στο φως να εισέλθει στον φακό.
-
Την εστιακή απόσταση, δηλαδή την απόσταση ανάμεσα στο οπτικό κέντρο του φακού και την επιφάνεια του φιλμ ή του αισθητήρα της ψηφιακής φωτογραφικής μηχανής.
Το Διάφραγμα του Φακού
Κάθε φακός διαθέτει ενσωματωμένο ένα μηχανισμό διαφράγματος, που έχει τη μορφή ρυθμιζόμενης οπής.
Μέσω αυτής της οπής, ο φωτογράφος μπορεί να ελέγξει την ποσότητα φωτός που περνά μέσα από τον φακό, ανοίγοντάς την ή κλείνοντάς την ανάλογα με τις συνθήκες φωτισμού και το καλλιτεχνικό αποτέλεσμα που επιθυμεί.
Όσο μεγαλύτερη είναι η διάμετρος του διαφράγματος, τόσο περισσότερο φως εισέρχεται στον φακό — και άρα, το είδωλο είναι πιο φωτεινό.
Αντίθετα, όσο μικρότερη είναι η διάμετρος, τόσο λιγότερο φως φτάνει στον αισθητήρα, με αποτέλεσμα πιο σκοτεινή εικόνα.
Ο Συμβολισμός του Διαφράγματος με τον Αριθμό f
Το διάφραγμα εκφράζεται με τον λεγόμενο αριθμό f (f-number), που σημειώνεται ως f/1.4, f/2.8, f/4, f/8 κ.ο.κ.
Ο αριθμός αυτός προκύπτει από τον λόγο της εστιακής απόστασης προς τη διάμετρο του διαφράγματος.
Η κλίμακα των αριθμών f έχει ως εξής:
f/1 – f/1.4 – f/2 – f/2.8 – f/4 – f/5.6 – f/8 – f/11 – f/16 – f/22 – f/32
Κάθε τιμή στην παραπάνω κλίμακα αντιπροσωπεύει το μισό ή το διπλάσιο της ποσότητας φωτός σε σχέση με την προηγούμενη ή την επόμενη.
Συνεπώς, όσο μεγαλώνει ο αριθμός f, τόσο μικραίνει η διάμετρος της φωτεινής δέσμης που δέχεται ο φακός.
(Βλ. σχετικό σχήμα για την απεικόνιση των f-stop και του τρόπου που επηρεάζουν τη φωτεινότητα.)
Η Εστίαση και το Βάθος Πεδίου
Πριν τραβήξουμε μια φωτογραφία, είναι απαραίτητο να εστιάσουμε στο θέμα μας.
Κάθε φακός μπορεί να αποδώσει απόλυτα καθαρά (νετ) μόνο ένα επίπεδο στο χώρο — όλα τα άλλα σημεία, μπροστά ή πίσω από αυτό, αποτυπώνονται με διαφορετικό βαθμό ευκρίνειας.
Η απόσταση ανάμεσα στα πλησιέστερα και στα μακρινότερα σημεία που αποτυπώνονται καθαρά σε μια λήψη ονομάζεται βάθος πεδίου (Depth of Field – DOF).
-
Μεγάλο βάθος πεδίου σημαίνει ότι σχεδόν ολόκληρη η φωτογραφία είναι καθαρή και ευκρινής.
-
Μικρό βάθος πεδίου σημαίνει ότι μόνο το θέμα είναι καθαρό, ενώ το φόντο και το προσκήνιο είναι θολά (φλου).
Παράδειγμα για την Κατανόηση του Βάθους Πεδίου
Ας δούμε πώς το διάφραγμα επηρεάζει το βάθος πεδίου με ένα πρακτικό παράδειγμα:
Έστω ότι εστιάζουμε σε ένα θέμα που βρίσκεται σε απόσταση 3 μέτρων από τη μηχανή:
Με διάφραγμα f/2 (μεγάλο άνοιγμα), το βάθος πεδίου είναι μικρό, καλύπτοντας περιοχή από 2,7 m έως 3,5 m.
Με διάφραγμα f/5.6, το βάθος πεδίου μεγαλώνει, εκτεινόμενο από 2,4 m έως 4 m.
Με διάφραγμα f/16, το βάθος πεδίου γίνεται πολύ μεγαλύτερο, καλύπτοντας απόσταση από 1,8 m έως 6,1 m.
Το ίδιο θέμα, φωτογραφημένο με διαφορετικά διαφράγματα, θα αποδώσει εντελώς διαφορετικό οπτικό αποτέλεσμα:
με f/2 το φόντο θα είναι έντονα θολό, ενώ με f/16 όλα τα στοιχεία της σκηνής θα φαίνονται καθαρά.
(Βλ. σχήμα για την οπτική απεικόνιση του βάθους πεδίου με διαφορετικά διαφράγματα.)
